14,905 km²20% of Sabah, in five districts佔沙巴20%，分為五個縣20% daripada Sabah, dalam lima daerah
100.8 mMenara in Danum Valley, the tallest tropical tree knownDanum Valley的Menara，已知最高的熱帶樹Menara di Lembah Danum, pokok tropika tertinggi yang diketahui
≈225,000 tseaweed farmed in Sabah in 2023, mostly at Semporna2023年沙巴養殖的海藻，大部分在仙本那rumpai laut diternak di Sabah pada 2023, kebanyakannya di Semporna
The Tawau Division is the south-east corner of Sabah, between the Celebes Sea and the forested interior. Its hills are old volcanoes, and their rich soils made Tawau the centre of Malaysia’s cocoa boom before oil palm took over. Behind the plantations lie some of the finest lowland rainforest left in Borneo, at Danum Valley, Ulu Segama and Tabin; on the coast are the Segama mangroves, the limestone of Madai and the coral reefs and volcanic islands of Semporna. This page is about its ecosystem, its fauna and flora and its agriculture.
Bahagian Tawau ialah sudut tenggara Sabah, antara Laut Sulawesi dan pedalaman yang berhutan. Bukit-bukitnya ialah gunung berapi lama, dan tanahnya yang subur menjadikan Tawau pusat ledakan koko Malaysia sebelum kelapa sawit mengambil alih. Di belakang ladang terletak antara hutan hujan tanah rendah terbaik yang tinggal di Borneo, di Lembah Danum, Ulu Segama dan Tabin; di pantai terdapat bakau Segama, batu kapur Madai dan terumbu karang serta pulau gunung berapi Semporna. Halaman ini tentang ekosistem, fauna dan flora serta pertaniannya.
Four questions, short answers四個問題，簡短回答Empat soalan, jawapan ringkas
What are the main ecosystems?主要有哪些生態系統？Apakah ekosistem utamanya?The volcanic Tawau Hills, the lowland rainforest of Danum and Ulu Segama, Tabin with its mud volcanoes, the Segama mangroves, the Madai–Baturong limestone, and the reefs and islands of Semporna.火山形成的斗湖山、丹濃谷和Ulu Segama的低地雨林、有泥火山的達賓、Segama紅樹林、Madai–Baturong石灰岩，以及仙本那的珊瑚礁和島嶼。Bukit Tawau yang berasal dari gunung berapi, hutan hujan tanah rendah Danum dan Ulu Segama, Tabin dengan gunung lumpurnya, bakau Segama, batu kapur Madai–Baturong, dan terumbu serta pulau Semporna.
What lives here?這裡有甚麼生物？Apa yang hidup di sini?More than 1,000 orangutans in Ulu Segama–Malua, Bornean elephants and banteng, proboscis monkeys, swiftlets, green and hawksbill turtles, and the tallest tropical trees on Earth. The Sumatran rhino was lost here in 2019.Ulu Segama–Malua有1,000多隻紅毛猩猩，還有婆羅洲象、爪哇野牛、長鼻猴、金絲燕、綠海龜和玳瑁，以及地球上最高的熱帶樹。蘇門答臘犀牛於2019年在這裡消失。Lebih 1,000 orang utan di Ulu Segama–Malua, gajah Borneo dan tembadau, monyet belanda, burung layang-layang gua, penyu hijau dan penyu karah, serta pokok tropika tertinggi di Bumi. Badak Sumatera hilang di sini pada 2019.
What is grown and gathered?種些甚麼、採些甚麼？Apa yang ditanam dan dikutip?Oil palm above all, including the huge FELDA Sahabat scheme; cocoa, once Tawau’s pride; seaweed at Semporna; tiger prawns; and edible birds’ nests from Madai.首先是油棕，包括龐大的FELDA Sahabat計劃；曾是斗湖驕傲的可可；仙本那的海藻；老虎蝦；以及Madai的燕窩。Kelapa sawit terutamanya, termasuk skim besar FELDA Sahabat; koko, dahulu kebanggaan Tawau; rumpai laut di Semporna; udang harimau; dan sarang burung dari Madai.
Which district is which?各縣各有甚麼特色？Daerah mana yang bagaimana?Five districts, including Kalabakan (2019), and the Malaysian half of Sebatik Island, each on a card; four still need a photo.五個縣（包括2019年成立的Kalabakan），加上Sebatik島的馬來西亞一半，各有一張卡片；其中四張仍缺照片。Lima daerah, termasuk Kalabakan (2019), dan separuh Malaysia Pulau Sebatik, masing-masing satu kad; empat masih memerlukan foto.
1
The districts, one card each各縣一張卡片Daerah demi daerah, satu kad setiap satu
The cards run from Tawau town round the coast to Lahad Datu, then inland to Kalabakan. The five district areas add up exactly to the 14,905 km² of the division.
Kad-kad ini disusun dari bandar Tawau mengikut pantai ke Lahad Datu, kemudian ke pedalaman di Kalabakan. Keluasan lima daerah ini berjumlah tepat 14,905 km² bagi bahagian ini.
Volcanic hills and the old cocoa country火山丘陵與昔日的可可之鄉Bukit gunung berapi dan tanah koko lama
Tawau斗湖（Tawau）Tawau
The town lies on Cowie Bay, below a chain of extinct volcanoes. Their soils carried the cocoa estates of the 1970s and 1980s, now mostly oil palm. Behind them, Tawau Hills Park protects the town’s water catchment and a forest of giant trees.斗湖市位於Cowie灣畔，背後是一連串死火山。火山土曾經孕育1970、80年代的可可園，如今大多已改種油棕。再往後，斗湖山公園保護著市鎮的集水區和一片巨樹森林。Bandar ini terletak di Teluk Cowie, di bawah rangkaian gunung berapi mati. Tanahnya menampung ladang koko tahun 1970-an dan 1980-an, kini kebanyakannya kelapa sawit. Di belakangnya, Taman Bukit Tawau melindungi kawasan tadahan air bandar dan hutan pokok gergasi.
District 2,240 km² since Kalabakan was split off; Tawau Hills Park 27,972 ha. Photo: eTawau, Tawau Hills Park, 2019.Kalabakan分出後全縣2,240平方公里；斗湖山公園27,972公頃。攝影：eTawau，斗湖山公園，2019年。Daerah 2,240 km² sejak Kalabakan dipisahkan; Taman Bukit Tawau 27,972 ha. Foto: eTawau, Taman Bukit Tawau, 2019.
An island shared with Indonesia與印尼共有的島嶼Pulau yang dikongsi dengan Indonesia
Sebatik IslandSebatik島Pulau Sebatik
Across Cowie Bay from Tawau, Sebatik is cut in two at about 4°10′ N: the north is Sabah, the south North Kalimantan. It was logged until the 1980s. Cocoa and oil palm from smallholders on the Indonesian side are sold into Tawau.隔著Cowie灣與斗湖相望的Sebatik島，大約在北緯4°10′被一分為二：北半屬沙巴，南半屬北加里曼丹。島上的伐木一直持續到1980年代。印尼一側小園主種的可可和油棕都賣到斗湖。Di seberang Teluk Cowie dari Tawau, Sebatik dibelah dua pada kira-kira 4°10′ U: utara ialah Sabah, selatan Kalimantan Utara. Ia dibalak sehingga 1980-an. Koko dan kelapa sawit pekebun kecil di sebelah Indonesia dijual ke Tawau.
Whole island about 452 km²; about 25,000 people on the Malaysian side (2008). Farm figures for the Malaysian side wanted.全島約452平方公里；馬來西亞一側約有25,000人（2008年）。徵求馬來西亞一側的農業數據。Seluruh pulau kira-kira 452 km²; kira-kira 25,000 penduduk di sebelah Malaysia (2008). Angka pertanian sebelah Malaysia diperlukan.
Reefs, volcanic islands and seaweed珊瑚礁、火山島與海藻Terumbu, pulau gunung berapi dan rumpai laut
Semporna仙本那（Semporna）Semporna
A peninsula facing Darvel Bay and the Celebes Sea, with the Tun Sakaran Marine Park — the largest protected area of coral reef in Malaysia — and Sipadan Island Park. Its shallow waters are the heart of Sabah’s seaweed farming.面向達維爾灣（Darvel Bay）和西里伯斯海的半島，擁有Tun Sakaran海洋公園（馬來西亞面積最大的受保護珊瑚礁區）和詩巴丹島公園。淺海是沙巴海藻養殖的中心。Semenanjung menghadap Teluk Darvel dan Laut Sulawesi, dengan Taman Laut Tun Sakaran — kawasan terumbu karang terlindung terbesar di Malaysia — dan Taman Pulau Sipadan. Perairan cetek Semporna ialah nadi penternakan rumpai laut Sabah.
District 1,145 km²; Tun Sakaran Marine Park 350 km² (340 km² of sea); Sipadan Island Park 16,860 ha.全縣1,145平方公里；Tun Sakaran海洋公園350平方公里（其中海域340平方公里）；詩巴丹島公園16,860公頃。Daerah 1,145 km²; Taman Laut Tun Sakaran 350 km² (340 km² laut); Taman Pulau Sipadan 16,860 ha.
Limestone caves and the volcanic ridge石灰岩洞與火山山脊Gua batu kapur dan rabung gunung berapi
Kunak古納（Kunak）Kunak
A full district since 1 June 1981, between Tawau and Lahad Datu. The Madai–Baturong limestone rises out of the oil palm, and to the south the Ulu Kalumpang and Mount Wullersdorf forest reserves guard the water supply of Tawau and Kunak.1981年6月1日起成為正式的縣，位於斗湖與拿篤之間。Madai–Baturong石灰岩從油棕園中拔地而起；南面的Ulu Kalumpang和Wullersdorf山森林保留地守護著斗湖和古納的水源。Daerah penuh sejak 1 Jun 1981, antara Tawau dan Lahad Datu. Batu kapur Madai–Baturong menjulang dari ladang sawit, dan di selatan Hutan Simpan Ulu Kalumpang dan Gunung Wullersdorf menjaga bekalan air Tawau dan Kunak.
District 1,134 km²; Madai–Baturong Forest Reserve 3,436.5 ha; Ulu Kalumpang–Mt Wullersdorf 64,954 ha (FSC-certified 2017).全縣1,134平方公里；Madai–Baturong森林保留地3,436.5公頃；Ulu Kalumpang–Wullersdorf山64,954公頃（2017年獲FSC認證）。Daerah 1,134 km²; Hutan Simpan Madai–Baturong 3,436.5 ha; Ulu Kalumpang–Gunung Wullersdorf 64,954 ha (diperakui FSC 2017).
Rainforest, wildlife reserve and palm oil雨林、野生動物保護區與棕油Hutan hujan, rizab hidupan liar dan minyak sawit
Lahad Datu拿篤（Lahad Datu）Lahad Datu
The largest district of the division. Inland lie Danum Valley and the Ulu Segama–Malua forests; on the Dent Peninsula, Tabin Wildlife Reserve; at the mouth of the Segama, mangrove of the Ramsar wetland. Between them stretches FELDA Sahabat, one of the biggest oil palm schemes in Malaysia.本省最大的縣。內陸有丹濃谷和Ulu Segama–Malua森林；登特半島（Dent Peninsula）上有達賓野生動物保護區；Segama河口是拉姆薩爾濕地的紅樹林。其間是馬來西亞最大的油棕計劃之一——FELDA Sahabat。Daerah terbesar bahagian ini. Di pedalaman terletak Lembah Danum dan hutan Ulu Segama–Malua; di Semenanjung Dent, Rizab Hidupan Liar Tabin; di muara Segama, bakau tanah lembap Ramsar. Di antaranya terbentang FELDA Sahabat, antara skim kelapa sawit terbesar di Malaysia.
District 6,501 km²; Danum Valley 43,800 ha; Tabin 122,539 ha; FELDA Sahabat about 99,000 ha planted (2013).全縣6,501平方公里；丹濃谷43,800公頃；達賓122,539公頃；FELDA Sahabat已種植約99,000公頃（2013年）。Daerah 6,501 km²; Lembah Danum 43,800 ha; Tabin 122,539 ha; FELDA Sahabat kira-kira 99,000 ha ditanam (2013).
Highlands, plantations and the way to Maliau高地、種植園與通往Maliau之路Tanah tinggi, ladang dan jalan ke Maliau
KalabakanKalabakanKalabakan
Split from Tawau on 1 January 2019. The Kalabakan valley runs between the Kuamut Highlands in the west and the Tawau Highlands in the north-east. Oil palm, fruit, timber plantations and shrimp fishing make a living here, and elephants still pass through.2019年1月1日從斗湖分出。Kalabakan河谷夾在西面的Kuamut高地與東北面的斗湖高地之間。這裡靠油棕、水果、人工林和捕蝦維生，大象至今仍會經過。Dipisahkan daripada Tawau pada 1 Januari 2019. Lembah Kalabakan terletak antara Tanah Tinggi Kuamut di barat dan Tanah Tinggi Tawau di timur laut. Kelapa sawit, buah-buahan, ladang kayu dan tangkapan udang menjadi sumber hidup di sini, dan gajah masih melaluinya.
District 3,885 km². Photo: F.Y. Wong, oil palm at FELDA Umas, 31 August 2010.全縣3,885平方公里。攝影：F.Y. Wong，FELDA Umas的油棕，2010年8月31日。Daerah 3,885 km². Foto: F.Y. Wong, kelapa sawit di FELDA Umas, 31 Ogos 2010.
Sources: Wikipedia, Tawau Division, Kalabakan District and Sebatik Island; Malay Mail, 16 Aug 2018 (Kalabakan approved as a district); eTawau, Kunak (district 1981); Sabah Parks (Tun Sakaran); Wikipedia, Sipadan; Sabah Forestry Department and The Star 2017 (Ulu Kalumpang–Wullersdorf); Bernama via MPOB, 2013 (FELDA Sahabat).資料：維基百科〈斗湖省〉、〈Kalabakan縣〉和〈Sebatik島〉；馬來郵報，2018年8月16日（批准Kalabakan成為縣）；eTawau〈古納〉（1981年設縣）；沙巴公園局（Tun Sakaran）；維基百科〈詩巴丹〉；沙巴森林局和星報2017年（Ulu Kalumpang–Wullersdorf）；馬新社（經馬來西亞棕油局轉載），2013年（FELDA Sahabat）。Sumber: Wikipedia, Tawau Division, Kalabakan District dan Sebatik Island; Malay Mail, 16 Ogos 2018 (Kalabakan diluluskan sebagai daerah); eTawau, Kunak (daerah 1981); Taman-Taman Sabah (Tun Sakaran); Wikipedia, Sipadan; Jabatan Perhutanan Sabah dan The Star 2017 (Ulu Kalumpang–Wullersdorf); Bernama melalui MPOB, 2013 (FELDA Sahabat).
2
The ecosystem: volcano, rainforest, mangrove and reef生態系統：火山、雨林、紅樹林與珊瑚礁Ekosistem: gunung berapi, hutan hujan, bakau dan terumbu
Volcanic hills火山丘陵Bukit gunung berapiTawau Hills, Wullersdorf斗湖山、WullersdorfBukit Tawau, Wullersdorf
Lowland rainforest低地雨林Hutan hujan tanah rendahDanum, Ulu Segama丹濃谷、Ulu SegamaDanum, Ulu Segama
Wildlife reserve野生動物保護區Rizab hidupan liarTabin, Dent Peninsula達賓，登特半島Tabin, Semenanjung Dent
Highland frontier高地邊緣Sempadan tanah tinggiKalabakanKalabakanKalabakan
A
Tawau Hills: forest on old volcanoes斗湖山：古火山上的森林Bukit Tawau: hutan di atas gunung berapi lama
North-west of Tawau, a line of extinct volcanoes forms the Tawau Highlands. Tawau Hills Park (27,972 ha) was gazetted on 7 May 1979 to protect the water catchment of Tawau town and the Semporna peninsula. Its highest points are Gunung Magdalena (1,310 m) and Gunung Lucia (1,201 m); Bombalai Hill (530 m) keeps the remains of a crater. Lowland dipterocarp forest dominates, giving way to mossy forest above 1,000 m. In 2006 the American scientist Roman Dial measured a yellow meranti here at 88.32 m, then the tallest tropical tree known. Sources disagree on logging: Sabah’s environment ministry said in 2024 the park was never logged, while BirdLife reports a large part was logged between 1965 and 1979, with the central hills intact.
Di barat laut Tawau, sebaris gunung berapi mati membentuk Tanah Tinggi Tawau. Taman Bukit Tawau (27,972 ha) diwartakan pada 7 Mei 1979 untuk melindungi kawasan tadahan air bandar Tawau dan semenanjung Semporna. Puncak tertingginya ialah Gunung Magdalena (1,310 m) dan Gunung Lucia (1,201 m); Bukit Bombalai (530 m) menyimpan sisa kawah. Hutan dipterokarp tanah rendah mendominasi, bertukar kepada hutan berlumut melebihi 1,000 m. Pada 2006 saintis Amerika Roman Dial mengukur sebatang meranti kuning di sini setinggi 88.32 m, ketika itu pokok tropika tertinggi yang diketahui. Sumber berbeza tentang pembalakan: kementerian alam sekitar Sabah berkata pada 2024 taman ini tidak pernah dibalak, manakala BirdLife melaporkan sebahagian besar dibalak antara 1965 dan 1979, dengan bukit tengah masih utuh.
North of the park, the Ulu Kalumpang Forest Reserve (50,736 ha, Class I) and the 8,137 ha Mount Wullersdorf Forest Reserve, another extinct volcano, are managed together as a 64,954 ha forest certified by the FSC in 2017. Both were encroached on for cocoa and oil palm from the 1980s — about 8,980 ha in Ulu Kalumpang alone — and are being replanted.
Di utara taman, Hutan Simpan Ulu Kalumpang (50,736 ha, Kelas I) dan Hutan Simpan Gunung Wullersdorf seluas 8,137 ha, satu lagi gunung berapi mati, diurus bersama sebagai hutan 64,954 ha yang diperakui FSC pada 2017. Kedua-duanya diceroboh untuk koko dan kelapa sawit sejak 1980-an — kira-kira 8,980 ha di Ulu Kalumpang sahaja — dan sedang ditanam semula.
A tall tree in the park’s botanical garden, 2019. Photo: eTawau.公園植物園裡的一棵高樹，2019年。攝影：eTawau。Sebatang pokok tinggi di taman botani taman ini, 2019. Foto: eTawau.
Sources: KePKAS, 2 July 2024 (gazette date, never logged); BirdLife International, Tawau Hills Park IBA (logged 1965–1979); Sabah Travel Guide and eTawau (peaks, Bombalai crater, forest types); Bernama, 6 Aug 2010, on eTawau (88.32 m); Sabah Forestry Department, Ulu Kalumpang SFM; MySabah (Wullersdorf volcano).資料：KePKAS，2024年7月2日（憲報日期、從未砍伐）；國際鳥盟〈斗湖山公園重要鳥區〉（1965–1979年砍伐）；Sabah Travel Guide和eTawau（山峰、Bombalai火山口、森林類型）；馬新社，2010年8月6日，載於eTawau（88.32米）；沙巴森林局〈Ulu Kalumpang可持續森林管理〉；MySabah（Wullersdorf火山）。Sumber: KePKAS, 2 Julai 2024 (tarikh warta, tidak pernah dibalak); BirdLife International, IBA Taman Bukit Tawau (dibalak 1965–1979); Sabah Travel Guide dan eTawau (puncak, kawah Bombalai, jenis hutan); Bernama, 6 Ogos 2010, di eTawau (88.32 m); Jabatan Perhutanan Sabah, SFM Ulu Kalumpang; MySabah (gunung berapi Wullersdorf).
B
Danum Valley and Ulu Segama: the giants’ forest丹濃谷與Ulu Segama：巨樹之林Lembah Danum dan Ulu Segama: hutan gergasi
West of Lahad Datu, the Danum Valley Conservation Area (43,800 ha) covers much of the upper catchment of the Segama River, on rugged ground between about 150 and 1,000 m. It was never inhabited or logged, and has been a research forest since the Danum Valley Field Centre opened in 1986. Here, in 2019, the climber Unding Jami ran a tape down a yellow meranti (Shorea faguetiana) called Menara: 100.8 m, the tallest tropical tree known and probably the tallest flowering plant on Earth.
Di barat Lahad Datu, Kawasan Pemuliharaan Lembah Danum (43,800 ha) meliputi sebahagian besar tadahan hulu Sungai Segama, di kawasan berceranggah antara kira-kira 150 dan 1,000 m. Ia tidak pernah didiami atau dibalak, dan menjadi hutan penyelidikan sejak Pusat Lapangan Lembah Danum dibuka pada 1986. Di sini, pada 2019, pemanjat Unding Jami menurunkan pita pengukur dari sebatang meranti kuning (Shorea faguetiana) bernama Menara: 100.8 m, pokok tropika tertinggi yang diketahui dan mungkin tumbuhan berbunga tertinggi di Bumi.
Around Danum lies the Ulu Segama–Malua Forest Reserve, about 240,000 ha of forest that was logged but is now being restored. With the gazetting of Gunung Rara, Danum, Ulu Segama–Malua, Imbak and Maliau were joined into one block of totally protected forest of more than 500,000 ha.
Di sekeliling Danum terletak Hutan Simpan Ulu Segama–Malua, kira-kira 240,000 ha hutan yang pernah dibalak tetapi kini sedang dipulihkan. Dengan pewartaan Gunung Rara, Danum, Ulu Segama–Malua, Imbak dan Maliau disatukan menjadi satu blok hutan perlindungan penuh melebihi 500,000 ha.
Sources: BirdLife International, Danum Valley IBA (43,800 ha, Segama catchment, 150–1,000 m); Sabah Travel Guide (field centre 1986); University of Oxford and Mongabay, April 2019 (Menara); Eco-Business / The Star (Ulu Segama–Malua, 500,000 ha). eTawau has its own Danum Valley page.資料：國際鳥盟〈丹濃谷重要鳥區〉（43,800公頃、Segama集水區、150–1,000米）；Sabah Travel Guide（1986年研究中心）；牛津大學和Mongabay，2019年4月（Menara）；Eco-Business／星報（Ulu Segama–Malua、500,000公頃）。eTawau另有丹濃谷專頁。Sumber: BirdLife International, IBA Lembah Danum (43,800 ha, tadahan Segama, 150–1,000 m); Sabah Travel Guide (pusat lapangan 1986); University of Oxford dan Mongabay, April 2019 (Menara); Eco-Business / The Star (Ulu Segama–Malua, 500,000 ha). eTawau mempunyai halaman Lembah Danum tersendiri.
C
Tabin: mud volcanoes and the last rhinos達賓：泥火山與最後的犀牛Tabin: gunung lumpur dan badak terakhir
Tabin Wildlife Reserve (about 122,539 ha) fills the centre of the Dent Peninsula, north-east of Lahad Datu, between the lower Segama and the Silabukan Forest Reserve. It was declared in 1984 to protect Sabah’s three largest mammals: the Bornean elephant, the Sumatran rhinoceros and the banteng. Much of it was logged in the 1970s and 1980s, but a core of about 8,600 ha was left untouched. Its mud volcanoes, such as the bare, bubbling Lipad, are salt licks visited by elephants, deer, pigs and birds. Tabin was also the home of the Borneo Rhino Sanctuary: the male Tam died there on 27 May 2019 and the female Iman on 23 November 2019, and with her the Sumatran rhino became extinct in Malaysia.
Rizab Hidupan Liar Tabin (kira-kira 122,539 ha) memenuhi bahagian tengah Semenanjung Dent, di timur laut Lahad Datu, antara Segama hilir dan Hutan Simpan Silabukan. Ia diisytiharkan pada 1984 untuk melindungi tiga mamalia terbesar Sabah: gajah Borneo, badak Sumatera dan tembadau. Sebahagian besarnya dibalak pada 1970-an dan 1980-an, tetapi teras kira-kira 8,600 ha dibiarkan tidak terusik. Gunung lumpurnya, seperti Lipad yang gondol dan menggelegak, ialah jenut garam yang dikunjungi gajah, rusa, babi hutan dan burung. Tabin juga tempat Santuari Badak Borneo: badak jantan Tam mati di sana pada 27 Mei 2019 dan betina Iman pada 23 November 2019, dan bersamanya badak Sumatera pupus di Malaysia.
Sources: Wikipedia and Borneo Eco Tours (122,539 ha, 1984); Tourism Malaysia, 2007 (8,600 ha core; mud volcanoes); Sabah Travel Guide (the big three); Down To Earth and Bernama, Nov 2019 (Tam and Iman). eTawau has its own Tabin page.資料：維基百科和Borneo Eco Tours（122,539公頃、1984年）；馬來西亞旅遊局，2007年（8,600公頃核心區、泥火山）；Sabah Travel Guide（三大哺乳動物）；Down To Earth和馬新社，2019年11月（Tam與Iman）。eTawau另有達賓專頁。Sumber: Wikipedia dan Borneo Eco Tours (122,539 ha, 1984); Tourism Malaysia, 2007 (teras 8,600 ha; gunung lumpur); Sabah Travel Guide (tiga besar); Down To Earth dan Bernama, Nov 2019 (Tam dan Iman). eTawau mempunyai halaman Tabin tersendiri.
D
The Segama mangrovesSegama紅樹林Bakau Segama
Where the Segama and the Kinabatangan reach the Sulu Sea, three protected areas — the Trusan Kinabatangan and the Kuala Maruap and Kuala Segama forest reserves and the Kulamba Wildlife Reserve — were listed together on 8 September 2008 as the Lower Kinabatangan–Segama Wetlands, Sabah’s first Ramsar site and Malaysia’s largest (78,803 ha). The Kuala Maruap and Kuala Segama reserve alone is 17,650 ha. The site holds the largest continuous belt of mangrove in the southern Sulu Sea, with brackish and peat swamp forest behind it, and is a spawning and nursery ground for fish and prawns. The same wetland is described from the Kinabatangan side on our Sandakan Division page.
Di tempat Segama dan Kinabatangan tiba ke Laut Sulu, tiga kawasan terlindung — Hutan Simpan Trusan Kinabatangan, Hutan Simpan Kuala Maruap dan Kuala Segama, dan Rizab Hidupan Liar Kulamba — disenaraikan bersama pada 8 September 2008 sebagai Tanah Lembap Kinabatangan Hilir–Segama, tapak Ramsar pertama Sabah dan terbesar di Malaysia (78,803 ha). Hutan simpan Kuala Maruap dan Kuala Segama sahaja seluas 17,650 ha. Tapak ini menyimpan jalur bakau berterusan terbesar di selatan Laut Sulu, dengan hutan paya payau dan paya gambut di belakangnya, dan menjadi tempat pembiakan dan asuhan ikan serta udang. Tanah lembap yang sama diterangkan dari sisi Kinabatangan di halaman Bahagian Sandakan kami.
Sources: Ramsar Sites Information Service, site 1849; Wikipedia, Lower Kinabatangan Segama Wetlands (reserve areas); Bernama and NST via Wild Singapore News, Nov 2008 (nursery ground).資料：拉姆薩爾濕地資訊服務，第1849號；維基百科〈Kinabatangan下游Segama濕地〉（各保留地面積）；馬新社和新海峽時報（經Wild Singapore News轉載），2008年11月（育幼場）。Sumber: Ramsar Sites Information Service, tapak 1849; Wikipedia, Lower Kinabatangan Segama Wetlands (keluasan hutan simpan); Bernama dan NST melalui Wild Singapore News, Nov 2008 (tempat asuhan).
E
Madai–Baturong: limestone in the plantationsMadai–Baturong：種植園中的石灰岩Madai–Baturong: batu kapur di tengah ladang
About 15 km from Kunak, two limestone massifs stand in the Madai–Baturong Forest Reserve (3,436.5 ha, a Virgin Jungle Reserve). Around them grow mixed dipterocarp forest, limestone vegetation and ultramafic vegetation side by side. The Madai caves are home to black-nest and white-nest swiftlets and to bats; the local Idahan people have held the right to collect the nests for generations. Baturong sits on old lake deposits: a lava flow once dammed the Tingkayu River into a lake, and stone tools around it show people lived here 20,000 to 30,000 years ago.
Kira-kira 15 km dari Kunak, dua jisim batu kapur berdiri dalam Hutan Simpan Madai–Baturong (3,436.5 ha, Hutan Simpan Dara). Di sekelilingnya tumbuh hutan dipterokarp campuran, tumbuhan batu kapur dan tumbuhan ultrabes bersebelahan. Gua Madai menjadi rumah burung layang-layang sarang hitam dan sarang putih serta kelawar; masyarakat Idahan tempatan memegang hak mengutip sarang sejak turun-temurun. Baturong terletak di atas endapan tasik lama: aliran lava pernah mengempang Sungai Tingkayu menjadi tasik, dan alat batu di sekitarnya menunjukkan manusia tinggal di sini 20,000 hingga 30,000 tahun lalu.
Semporna: reefs and volcanic islands仙本那：珊瑚礁與火山島Semporna: terumbu dan pulau gunung berapi
Off Semporna, the Tun Sakaran Marine Park was gazetted in July 2004 as Sabah’s seventh park: 340 km² of sea and coral reef and 10 km² of land, the largest marine park in the state. Its eight islands — Bodgaya, Bohey Dulang, Tetagan, Selakan, Sebangkat, Maiga, Sibuan and Mantabuan — are formed from volcanic material; the three central ones, Bodgaya, Bohey Dulang and Tetagan, enclose the Bodgaya lagoon. Further south lies Sipadan: its park covers 16,860 ha, more than 400 fish species have been recorded, and green turtles nest on its beach, with hawksbills nesting only rarely.
Di luar Semporna, Taman Laut Tun Sakaran diwartakan pada Julai 2004 sebagai taman ketujuh Sabah: 340 km² laut dan terumbu karang serta 10 km² daratan, taman laut terbesar di negeri ini. Lapan pulaunya — Bodgaya, Bohey Dulang, Tetagan, Selakan, Sebangkat, Maiga, Sibuan dan Mantabuan — terbentuk daripada bahan gunung berapi; tiga pulau di tengah, Bodgaya, Bohey Dulang dan Tetagan, memeluk lagun Bodgaya. Lebih ke selatan terletak Sipadan: tamannya seluas 16,860 ha, lebih 400 spesies ikan direkodkan, dan penyu hijau bertelur di pantainya, manakala penyu karah jarang bertelur.
Sources: Sabah Parks, Tun Sakaran Marine Park; Attractions in Malaysia (volcanic islands); MySabah (Bodgaya lagoon); Wikipedia, Sipadan; Pilcher & Ali 1999, Chelonian Conservation and Biology (nesting).資料：沙巴公園局〈Tun Sakaran海洋公園〉；Attractions in Malaysia（火山島）；MySabah（Bodgaya潟湖）；維基百科〈詩巴丹〉；Pilcher與Ali，1999年，Chelonian Conservation and Biology（產卵）。Sumber: Taman-Taman Sabah, Taman Laut Tun Sakaran; Attractions in Malaysia (pulau gunung berapi); MySabah (lagun Bodgaya); Wikipedia, Sipadan; Pilcher & Ali 1999, Chelonian Conservation and Biology (bertelur).
G
Kalabakan: the forest frontierKalabakan：森林的邊緣Kalabakan: sempadan hutan
Kalabakan is where plantations meet the great forests of central Sabah. Its largest forest reserve, Sungai Tiagau in the Kuamut Highlands, is a buffer for the Maliau Basin to the west — placed in Tongod (Sandakan Division) by most sources, but reached by road through Kalabakan. Between the Ulu Kalumpang and Ulu Segama forests, WWF-Malaysia has helped restore a wildlife corridor of about 1,100 ha through the Sabah Softwoods plantation, so that elephants and orangutans can move between them. Beside the roads stand bee trees — tall trees left standing where giant honey bees hang their combs year after year.
Kalabakan ialah tempat ladang bertemu hutan besar tengah Sabah. Hutan simpan terbesarnya, Sungai Tiagau di Tanah Tinggi Kuamut, menjadi penampan bagi Lembangan Maliau di barat — diletakkan di Tongod (Bahagian Sandakan) oleh kebanyakan sumber, tetapi dicapai melalui jalan raya menerusi Kalabakan. Antara hutan Ulu Kalumpang dan Ulu Segama, WWF-Malaysia membantu memulihkan koridor hidupan liar kira-kira 1,100 ha melalui ladang Sabah Softwoods, supaya gajah dan orang utan boleh bergerak antara keduanya. Di tepi jalan berdiri pokok lebah — pokok tinggi yang dibiarkan berdiri, tempat lebah madu gergasi menggantung sarang tahun demi tahun.
A bee tree beside the Merotai–Kalabakan road, 21 March 2017. Photo: F.Y. Wong.Merotai–Kalabakan公路旁的一棵蜂樹，2017年3月21日。攝影：F.Y. Wong。Pokok lebah di tepi jalan Merotai–Kalabakan, 21 Mac 2017. Foto: F.Y. Wong.
Sources: Wikipedia, Kalabakan District (Sungai Tiagau FR, Maliau buffer); Wikipedia, Maliau Basin; Borneo Post, 19 Sept 2018 (access via Kalabakan); SourceUp / WWF-Malaysia, Tawau–Kunak Landscape (corridor); eTawau, Kalabakan (bee trees).資料：維基百科〈Kalabakan縣〉（Sungai Tiagau森林保留地、Maliau緩衝區）；維基百科〈Maliau盆地〉；婆羅洲郵報，2018年9月19日（經Kalabakan進入）；SourceUp／馬來西亞世界自然基金會〈斗湖–古納景觀〉（走廊）；eTawau〈Kalabakan〉（蜂樹）。Sumber: Wikipedia, Kalabakan District (HS Sungai Tiagau, penampan Maliau); Wikipedia, Maliau Basin; Borneo Post, 19 Sept 2018 (akses melalui Kalabakan); SourceUp / WWF-Malaysia, Landskap Tawau–Kunak (koridor); eTawau, Kalabakan (pokok lebah).
3
Fauna and flora動物與植物Fauna dan flora
The forests of the Tawau Division hold the largest orangutan population in Malaysia and some of the tallest trees in the world. The table gives what has been recorded and published; numbers are estimates from different years.
Hutan Bahagian Tawau menyimpan populasi orang utan terbesar di Malaysia dan antara pokok tertinggi di dunia. Jadual ini memberi apa yang telah direkod dan diterbitkan; angka ialah anggaran dari tahun yang berbeza.
Place地點Tempat
What is recorded有記錄的內容Apa yang direkodkan
Ulu Segama–MaluaUlu Segama–MaluaUlu Segama–Malua
More than 1,000 orangutans, the highest concentration in Malaysia (another estimate: 2,580); 58 species of large ground mammals recorded by 2018.1,000多隻紅毛猩猩，是馬來西亞密度最高的地方（另一估計為2,580隻）；到2018年已記錄58種大型地面哺乳動物。Lebih 1,000 orang utan, kepadatan tertinggi di Malaysia (anggaran lain: 2,580); 58 spesies mamalia darat besar direkodkan menjelang 2018.
Danum Valley丹濃谷Lembah Danum
Menara, a yellow meranti of 100.8 m, and many other giants; threatened trees such as Engelhardia danumensis and Mangifera rufocostata; an Important Bird Area.高100.8米的黃柳桉Menara和許多其他巨樹；受威脅的樹種如Engelhardia danumensis和Mangifera rufocostata；重要鳥區。Menara, meranti kuning setinggi 100.8 m, dan banyak gergasi lain; pokok terancam seperti Engelhardia danumensis dan Mangifera rufocostata; Kawasan Burung Penting.
Tabin達賓Tabin
Bornean elephants (212 to 297 in a 1992 survey), banteng, clouded leopard and about 300 bird species. The last Sumatran rhinos died here in 2019.婆羅洲象（1992年調查為212至297頭）、爪哇野牛、雲豹和約300種鳥類。最後的蘇門答臘犀牛於2019年在這裡死去。Gajah Borneo (212 hingga 297 dalam tinjauan 1992), tembadau, harimau dahan dan kira-kira 300 spesies burung. Badak Sumatera terakhir mati di sini pada 2019.
Tawau Hills, Ulu Kalumpang, Wullersdorf斗湖山、Ulu Kalumpang、WullersdorfBukit Tawau, Ulu Kalumpang, Wullersdorf
About 487 orangutans (2007–2010); elephants and banteng in the reserves; more than 170 bird species seen near the park headquarters in four and a half weeks; about 150 orchid species, including the tiger orchid and the elephant-ear orchid.約487隻紅毛猩猩（2007–2010年）；保留地內有大象和爪哇野牛；在公園總部附近四個半星期內見到170多種鳥；約150種蘭花，包括老虎蘭（巨蘭）和象耳蝴蝶蘭。Kira-kira 487 orang utan (2007–2010); gajah dan tembadau dalam hutan simpan; lebih 170 spesies burung dilihat berhampiran ibu pejabat taman dalam empat minggu setengah; kira-kira 150 spesies orkid, termasuk orkid harimau dan orkid telinga gajah.
Proboscis monkeys, Bornean elephants, banteng and Storm’s stork (Ciconia stormi); a nursery for fish and prawns.長鼻猴、婆羅洲象、爪哇野牛和Storm’s stork（Ciconia stormi）；魚蝦的育幼場。Monyet belanda, gajah Borneo, tembadau dan Storm’s stork (Ciconia stormi); tempat asuhan ikan dan udang.
Madai cavesMadai洞穴Gua Madai
Black-nest and white-nest swiftlets and bats.黑巢金絲燕、白巢金絲燕和蝙蝠。Burung layang-layang sarang hitam dan sarang putih serta kelawar.
Semporna and Sipadan仙本那與詩巴丹Semporna dan Sipadan
More than 400 fish species at Sipadan; green and hawksbill turtles nesting at Sipadan and Mabul, with more than 700 tagged; green turtles feeding on the seagrass beds of Semporna.詩巴丹有400多種魚；綠海龜和玳瑁在詩巴丹和馬布島產卵，已標記700多隻；綠海龜在仙本那的海草床覓食。Lebih 400 spesies ikan di Sipadan; penyu hijau dan penyu karah bertelur di Sipadan dan Mabul, lebih 700 telah ditanda; penyu hijau mencari makan di padang rumput laut Semporna.
Sources: Eco-Business / The Star (Ulu Segama–Malua); IUCN Apes Portal (2,580; Greater Ulu Kalumpang 487); Sabah Forestry Department (58 mammals; Ulu Kalumpang elephants and banteng); BirdLife International (Danum); ThingsAsian 2003 (1992 elephant survey); Borneo Eco Tours (Tabin birds); Teresa Pegan, Cornell, and eTawau Flora page (Tawau Hills); Ramsar and Bernama 2008 (Segama); eTawau, Madai Caves; Wikipedia, Sipadan; Bernama 2013 (tagging); Borneo Post 2023 (seagrass).資料：Eco-Business／星報（Ulu Segama–Malua）；IUCN猿類資料庫（2,580隻；大Ulu Kalumpang區487隻）；沙巴森林局（58種哺乳動物；Ulu Kalumpang的大象和野牛）；國際鳥盟（丹濃谷）；ThingsAsian 2003年（1992年大象調查）；Borneo Eco Tours（達賓鳥類）；康乃爾大學Teresa Pegan和eTawau植物頁（斗湖山）；拉姆薩爾和馬新社2008年（Segama）；eTawau〈Madai洞穴〉；維基百科〈詩巴丹〉；馬新社2013年（標記）；婆羅洲郵報2023年（海草）。Sumber: Eco-Business / The Star (Ulu Segama–Malua); IUCN Apes Portal (2,580; Ulu Kalumpang Raya 487); Jabatan Perhutanan Sabah (58 mamalia; gajah dan tembadau Ulu Kalumpang); BirdLife International (Danum); ThingsAsian 2003 (tinjauan gajah 1992); Borneo Eco Tours (burung Tabin); Teresa Pegan, Cornell, dan halaman Flora eTawau (Bukit Tawau); Ramsar dan Bernama 2008 (Segama); eTawau, Madai Caves; Wikipedia, Sipadan; Bernama 2013 (penandaan); Borneo Post 2023 (rumput laut).
Please tell eTawau請告知eTawauSila maklumkan eTawau
Your own photographs are welcome: the reefs and islands of Semporna, the Segama mangroves, Tabin’s mud volcanoes, the Madai and Baturong limestone, the forests of Kunak and Lahad Datu, seaweed farms, and any bird, butterfly or plant you have recorded in the division. They will go straight into the cards above.
Foto anda amat dialu-alukan: terumbu dan pulau Semporna, bakau Segama, gunung lumpur Tabin, batu kapur Madai dan Baturong, hutan Kunak dan Lahad Datu, ladang rumpai laut, dan apa-apa burung, rama-rama atau tumbuhan yang anda rakam di bahagian ini. Ia akan terus dimasukkan ke dalam kad di atas.
4
Agriculture農業Pertanian
Tawau’s farming story is the story of its volcanic soil: first timber, then cocoa, then oil palm, with the sea farmed at Semporna and prawns raised along the coast.
Kisah pertanian Tawau ialah kisah tanah gunung berapinya: mula-mula balak, kemudian koko, kemudian kelapa sawit, dengan laut diternak di Semporna dan udang dipelihara di sepanjang pantai.
Tawau斗湖TawauCocoa: the boom and after可可：熱潮與其後Koko: ledakan dan selepasnyaCommercial cocoa planting in Sabah began in 1954. Rich volcanic soils gave Tawau very high yields — over three-quarters of Sabah’s cocoa around 1980, with the Quoin Hill research station supplying hybrid seed. Malaysia’s output peaked at 247,000 tonnes in 1990, 145,000 of them from Sabah. Low prices, high labour needs and the cocoa pod borer then pushed estates into oil palm.沙巴的商業可可種植始於1954年。肥沃的火山土使斗湖的產量極高——1980年前後佔沙巴可可產量四分之三以上，Quoin Hill研究站則供應雜交種子。馬來西亞的產量於1990年達到247,000公噸的高峰，其中145,000公噸來自沙巴。其後價格低落、勞力需求大，加上可可莢螟蟲害，迫使園主改種油棕。Penanaman koko komersial di Sabah bermula pada 1954. Tanah gunung berapi yang subur memberi Tawau hasil sangat tinggi — lebih tiga suku koko Sabah sekitar 1980, dengan stesen penyelidikan Quoin Hill membekalkan benih hibrid. Pengeluaran Malaysia memuncak 247,000 tan pada 1990, 145,000 daripadanya dari Sabah. Harga rendah, keperluan buruh tinggi dan ulat pengorek buah koko kemudian mendorong ladang beralih kepada kelapa sawit.
Lahad Datu拿篤Lahad DatuOil palm: FELDA Sahabat and POIC油棕：FELDA Sahabat與POICKelapa sawit: FELDA Sahabat dan POICFELDA Sahabat on the Dent Peninsula is one of Malaysia’s largest oil palm schemes: about 99,000 ha in Sahabat 1 to 5 with nine mills (2013). The Palm Oil Industrial Cluster (POIC) Lahad Datu, opened in 2005, processes palm oil on the coast.登特半島上的FELDA Sahabat是馬來西亞最大的油棕計劃之一：Sahabat 1至5區約99,000公頃，設有九間油廠（2013年）。2005年開設的拿篤棕油工業區（POIC）在海邊加工棕油。FELDA Sahabat di Semenanjung Dent ialah antara skim kelapa sawit terbesar di Malaysia: kira-kira 99,000 ha di Sahabat 1 hingga 5 dengan sembilan kilang (2013). Kluster Industri Minyak Sawit (POIC) Lahad Datu, dibuka pada 2005, memproses minyak sawit di pantai.
Semporna仙本那SempornaSeaweed farming海藻養殖Penternakan rumpai lautSeaweed farming began in Sabah in the 1970s; the red seaweeds Kappaphycus and Eucheuma are grown on long lines, mostly in Semporna. Sabah produced about 225,000 tonnes worth about RM100 million in 2023, some 54% of Malaysia’s aquaculture output. About 1,200 farmers work in Semporna, Tawau, Lahad Datu and Kunak.沙巴的海藻養殖始於1970年代；紅藻Kappaphycus（卡帕藻）和Eucheuma（麒麟菜）以長繩法養殖，大部分在仙本那。2023年沙巴產量約225,000公噸，價值約一億令吉，約佔全國水產養殖產量的54%。約1,200名養殖戶在仙本那、斗湖、拿篤和古納工作。Penternakan rumpai laut bermula di Sabah pada 1970-an; rumpai laut merah Kappaphycus dan Eucheuma diternak dengan tali panjang, kebanyakannya di Semporna. Sabah mengeluarkan kira-kira 225,000 tan bernilai kira-kira RM100 juta pada 2023, kira-kira 54% hasil akuakultur Malaysia. Kira-kira 1,200 penternak bekerja di Semporna, Tawau, Lahad Datu dan Kunak.
Tawau斗湖TawauTiger prawns老虎蝦Udang harimauPrawn farming is one of Tawau’s main commercial activities. Spawners from Tawau are graded among the best in Malaysia, and high-grade tiger prawns have been exported for decades.養蝦是斗湖主要的商業活動之一。斗湖的種蝦被評為馬來西亞最好的之一，數十年來一直出口優質老虎蝦。Penternakan udang ialah antara kegiatan komersial utama Tawau. Induk udang dari Tawau dinilai antara yang terbaik di Malaysia, dan udang harimau bermutu tinggi telah dieksport selama berdekad-dekad.
Kunak古納KunakEdible birds’ nests燕窩Sarang burungThe Madai caves are an old source of black and white birds’ nests. The Idahan community harvests them twice a year under rights held for generations; swiftlet houses in towns are a newer business.Madai洞穴是黑燕窩和白燕窩的古老產地。Idahan族憑世代相傳的權利每年採集兩次；市鎮裡的燕屋則是較新的行業。Gua Madai ialah sumber lama sarang burung hitam dan putih. Masyarakat Idahan mengutipnya dua kali setahun di bawah hak turun-temurun; rumah burung walit di bandar ialah perniagaan yang lebih baharu.
KalabakanKalabakanKalabakanPlantations at the edge of the forest森林邊緣的種植園Ladang di pinggir hutanOil palm, local fruit and shrimp fishing are Kalabakan’s main livelihoods; Sabah Softwoods runs timber and oil palm plantations here, and FELDA Umas has been planted with oil palm. In 2022 the state also earmarked 11,000 ha in the Dent Peninsula of Lahad Datu for padi.油棕、本地水果和捕蝦是Kalabakan主要的生計；Sabah Softwoods在這裡經營人工林和油棕園，FELDA Umas也已種上油棕。2022年，州政府還在拿篤的登特半島劃出11,000公頃準備種稻。Kelapa sawit, buah-buahan tempatan dan tangkapan udang ialah punca rezeki utama Kalabakan; Sabah Softwoods mengusahakan ladang kayu dan kelapa sawit di sini, dan FELDA Umas telah ditanam kelapa sawit. Pada 2022 negeri juga memperuntukkan 11,000 ha di Semenanjung Dent, Lahad Datu, untuk padi.
The pieces connect. The forest reserves above Tawau and Kunak are the water supply of both towns, and much of their encroached land was once cocoa. Corridors through plantations keep elephants and orangutans moving between forests. Mangroves at the Segama feed the prawns, and clean water off Semporna keeps both its reefs and its seaweed farms alive.
Semuanya berkaitan. Hutan simpan di atas Tawau dan Kunak ialah bekalan air kedua-dua bandar, dan banyak tanahnya yang diceroboh dahulu ialah koko. Koridor melalui ladang membolehkan gajah dan orang utan bergerak antara hutan. Bakau di Segama memberi makan udang, dan air bersih di luar Semporna mengekalkan terumbu serta ladang rumpai lautnya.
Sources: eTawau, Cocoa in Sabah (1954); USDA Foreign Agriculture, c. 1981 (Tawau yields, Quoin Hill); The Star, 20 Oct 2026 (1990 peak); The Sun (cocoa pod borer); Bernama via MPOB, 2013 (FELDA Sahabat); eTawau, Lahad Datu (POIC); NST, 12 March 2024, and Bernama (seaweed); UMS, Ismail Ali et al. 2006 (long lines); eTawau, Tiger Prawn Farms and Madai Caves; Wikipedia, Kalabakan District; The Star, 19 July 2022 (padi).資料：eTawau〈沙巴可可〉（1954年）；美國農業部《Foreign Agriculture》，約1981年（斗湖產量、Quoin Hill）；星報，2026年10月20日（1990年高峰）；太陽報（可可莢螟）；馬新社（經馬來西亞棕油局轉載），2013年（FELDA Sahabat）；eTawau〈拿篤〉（POIC）；新海峽時報，2024年3月12日，及馬新社（海藻）；沙巴大學Ismail Ali等，2006年（長繩法）；eTawau〈老虎蝦養殖〉和〈Madai洞穴〉；維基百科〈Kalabakan縣〉；星報，2022年7月19日（稻田）。Sumber: eTawau, Cocoa in Sabah (1954); USDA Foreign Agriculture, kira-kira 1981 (hasil Tawau, Quoin Hill); The Star, 20 Okt 2026 (puncak 1990); The Sun (ulat pengorek buah koko); Bernama melalui MPOB, 2013 (FELDA Sahabat); eTawau, Lahad Datu (POIC); NST, 12 Mac 2024, dan Bernama (rumpai laut); UMS, Ismail Ali et al. 2006 (tali panjang); eTawau, Tiger Prawn Farms dan Madai Caves; Wikipedia, Kalabakan District; The Star, 19 Julai 2022 (padi).
Please tell eTawau請告知eTawauSila maklumkan eTawau
We still need current figures for oil palm and cocoa areas by district, the seaweed harvest of each district, prawn farm areas around Tawau, whether the Dent Peninsula padi project has started, and the farming of the Malaysian side of Sebatik. If you farm, fish or study any of these, please tell eTawau.
Kami masih memerlukan angka terkini keluasan kelapa sawit dan koko mengikut daerah, hasil rumpai laut setiap daerah, keluasan ladang udang sekitar Tawau, sama ada projek padi Semenanjung Dent telah bermula, dan pertanian di sebelah Malaysia Pulau Sebatik. Jika anda bertani, menangkap ikan atau mengkaji mana-mana daripadanya, sila maklumkan eTawau.
✦
Sources資料來源Sumber
Wikipedia, Tawau Division — 14,905 km²; 20% of Sabah; district areas; Kalabakan split 1 Jan 2019.
Wikipedia, Kalabakan District — 3,885 km²; Kuamut and Tawau Highlands; Sungai Tiagau FR; economy.
Wikipedia, Madai Cave — Tingkayu River dammed by lava; settlement 20,000–30,000 years ago.
Sabah Parks, Tun Sakaran Marine Park — July 2004; seventh park; 340 km² sea and 10 km² land.
Attractions in Malaysia, Tun Sakaran Marine Park — eight islands of Quaternary pyroclastic material.
MySabah, Bohey Dulang — Bodgaya lagoon; volcanic central islands.
Wikipedia, Sipadan — 16,860 ha park; >400 fish species; green and hawksbill turtles.
Pilcher & Ali, Chelonian Conservation and Biology, Hawksbill nesting in Sabah — Sipadan nesting mostly by green turtles; hawksbills fewer than 50 nests a year.
