Panyalukut Sungai Kalimantan
Di sungai-sungai salatan Borneo (pulau pangganalnya katiga di dunya), dima pasar terapung bakambang bak teratai wan azan mangumandang di waktu subuh, hiduplah urang Banjar - panjaga warisan nang kuna tapi tatap barubah.
Jumlah panduduknya kurang labih 5.7 juta urang (manurut data Sensus Indonesia 2020), urang Banjar jadi grup etnik paling banyak di Kalimantan Salatan. Pamukimannya mambantang di sapanjang Sungai Barito wan Martapura, sampai ka Malaysia, Brunei, wan labih jauh malalui diaspora nang signifikan. Caritanya dimulai abad-abad nang lalu, waktu suku Dayak baparcampur lawan padagang Melayu, Jawa, wan Arab, manghasilakan komunitas nang tabantuak ulih padagangan sungai, agama Islam, wan bahasa nang mangalir bak air nang mareka andalkan.
Tanah air Banjar baandak di wilayah Kalimantan Indonesia, khususnya provinsi Kalimantan Salatan, nang dicirikan lawan sistem sungai nang luas, hutan hujan tropis, wan hutan rawa gambut.
Kahadiran urang Banjar di Borneo sudah bapuluh abad. Niniak buyutnya, campuran suku Dayak wan pandatang Melayu, mulai manatap di tapit sungai nang subur di abad ka-14, tarik ulih janji patanian wan padagangan. Di abad ka-16, lawan bangkitnya Kasultanan Banjar, pamukimannya bakambang jadi pusat padagangan, kaagamaan, wan budaya nang maju.
Pamukiman Dayak asli di sapanjang sungai salatan Borneo
Datangnya padagang Melayu wan pangaruh Jawa
Pambantukan karajaan Hindu-Buddha Nagara Dipa
Pamaluk ka Islam wan pambantukan Kasultanan Banjarmasin
Puncak Kasultanan Banjar sabagai kuasa padagangan
Parang Banjar malawan panjajah Walanda
Panyatuan ka dalam Indonesia moderen
Kahidupan Banjar mangalir lawan sungai. Jukung wan klotok maluncu liwat rumah rumah panggang, samintara pasar terapung (pasar terapung) rame lawan baras, kalapa, wan rampa-rampa.
Masakan Banjar marayakan karamahan lawan hidangan macam soto Banjar (sup ayam barasaskan kunyit) wan ketupat kandangan (lupis lawan ikan dalam santan).
Pangrajin Banjar mambuat tekstil batik (sasirangan), ukiran kayu, wan parhiasan parak nang manggabungkan motif Islam lawan estetika lokal.
Ditutur dalam dua dialek utama - Hulu (hulu sungai) wan Kuala (hilir sungai) - lawan kurang labih 5 juta panutur. Targolong sabagai basa Malayik lawan 70-80% kamiripan leksikal lawan Bahasa Melayu Baku.
Islam jadi inti identitas Banjar, lawan masjid di sapanjang tapit sungai wan ritual nang baisi kaparcayaan. Unsur tradisional macam sedekah bumi disasuaiakan lawan doa Islam.
Pahlawan Nasional nang mamimpin paresistensi malawan panjajahan Walanda salama Parang Banjar, manyatukan parajurit Banjar wan sakutu Dayak dalam parjuangan kamardikaan.
Pamarintah Islam nang pamulaan nang mambah karajaan Hindu-Buddha Nagara Dipa jadi Kasultanan Banjarmasin di 1526, maulah Islam jadi inti identitas Banjar.
Negarawan katurunan Banjar nang badua kali jadi Wakil Presiden Indonesia, mamainakan paranan utama dalam pambangunan ekonomi wan rundingan damai.
Kadar parbandaran di Kalimantan Salatan sudah mancapai kurang labih 60%, lawan pahijrahan signifikan ka Banjarmasin wan pusat bandar lain, mambuat tantangan wan kasampatan hanyar gasan palastarian budaya.
Basa, sistim pamarintahan, padagangan
Wayang kulit, seni partunjukan, unsur kaparcayaan
Islam, sistim pandidikan, kaligrafi
Pangatahuan hutan, kriya, sistim kaparcayaan asal
Urang Banjar tatumpuk di Kalimantan Salatan di sapanjang Sungai Barito wan Martapura, lawan komunitas di Kalimantan Tangah, Timur, wan diaspora di Sabah, Brunei, wan nagara Asia Tanggara lain.